مطالعات حسابداری و حسابرسی

مطالعات حسابداری و حسابرسی

خواهشناسایی موانع استقرار و راهکارهای بهبود نظام کنترل‌های داخلی بانک‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی. پژوهشگر، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه حسابداری، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
10.22034/iaas.2025.241392
چکیده
یکی از پیش‌شرط‌های بهبود کارایی شبکه بانکی، استقرار نظام کنترل‌های داخلی مناسب است. بر همین اساس، در این پژوهش سعی شد تا موانع استقرار نظام کنترل‌های داخلی در بانک‌های ایران شناسایی و راهکارهایی برای دستیابی به وضعیت مطلوب این نظام ارائه شود. به منظور دستیابی به اهداف پژوهش در ابتدا مصاحبه با خبرگان صورت گرفت تا گویه‌های پیشنهادی استخراج شود. سپس نظر خبرگان راجع به گویه‌های شناسایی‌شده از طریق پرسشنامه جمع‌آوری شد و اجماع ایشان با استفاده از روش دلفی فازی مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت برای ارزیابی صحت خوشه‌بندی انجام‌شده در این پژوهش، از تحلیل عاملی تائیدی استفاده شد. قلمرو زمانی این پژوهش، سال های 1401 الی 1402 است. بر اساس یافته‌های پژوهش، از تعداد 40 عامل استخراج شده به عنوان موانع استقرار نظام کنترل‌های داخلی در بانک‌های ایران، خبرگان در خصوص 39 عامل شامل هیئت مدیره، هیئت عامل و مدیریت بانک، عوامل فرهنگی و نوع نگرش، شناخت و درک صحیح مفاهیم، شیوه اداره بانک، منابع انسانی، سامانه‌های اطلاعاتی، حسابرسی داخلی و حسابرسی مستقل، قوانین و مقررات و سایر عوامل برون‌سازمانی، اجماع نظر موافق دارند. همچنین بر اساس نظر خبرگان از مجموع 35 راهکار استخراج شده برای بهبود وضعیت نظام کنترل‌های داخلی، 34 مورد شامل اصلاح قوانین و مقررات، شیوه اداره بانک، مدیریت بانک، انجام اقدامات زیرساختی و توسعه‌ای و اقدامات نظارتی توسط بانک مرکزی، حسابرسی داخلی و مستقل و راهکارهای تحقیقاتی و توسعه‌ای می‌تواند در بهبود وضعیت نظام کنترل‌های داخلی بانک‌های ایران، اثرگذار باشد.
کلیدواژه‌ها

1.       ابارشی، احمد. حسینی، سیدیعقوب. (1391). مدل‌سازی معادلات ساختاری، تهران، جامعه شناسان.
2.       باقری باباکندی، آیت. (1395). "تقلب در بانک ها و موسسات مالی". دانش ارزیابی، 8(29)، 31-57.
3.       برخوردار، کتایون، ناظمی، امین، نمازی، نویدرضا. (1400). "بررسی عوامل موثر بر اثربخشی حسابرسی داخلی و ارزیابی نقش حسابرسی داخلی در مدیریت ریسک و کنترل های داخلی بانک کشاورزی". پژوهش های حسابرسی حرفه ای، 1(2)، 5-33.
4.       پاشایی زاد، حسین. (1386). "نگاهی اجمالی به روش دلفی". پیک نور، ۶(2)، 63-79.
5.       تقی نتاج، غلامحسن، نجمی، غلامرضا، (1399). "چالش‌های استقرار حسابرسی داخلی اثربخش در موسسات اعتباری (مطالعه موردی یکی ازبانک های ایران)"، تحقیقات حسابداری و حسابرسی، انجمن حسابداری ایران، 12(47)، 21-36.
6.       حبیبی، آرش. ایزدیار، صدیقه. سرافرازی، اعظم. (۱۳۹۳). تصمیم‌گیری چند معیاره فازی. رشت، کتیبه گیل.
7.       حضوری، محمدجواد، کرد، عزیز، گلدوست، مجید. (1۳94). "بررسی عوامل موثر بر بروز نارسایی در سیستم کنترلهای مالی دستگاههای اجرایی". دانش حسابرسی، 15(59)، 42-19.
8.       سنجری، احمدرضا. (1393). روش‌های تحقیق در مدیریت. تهران، انتشارات عابد.
9.       عاطفی‌فر، علیرضا، فتحی، زاداله. (1399). "بررسی اثربخشی شاخص های سلامت مالی به عنوان نمادهای بحران مالی بانکی با بکارگیری مدل های لاجیت چند متغیره (مطالعه موردی بانکهای پذیرفته شده در بورس)". مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار، 11 (42)، 333- 361.
10.    مرتضوی، سید مرتضی، شکرخواه، جواد، باباجانی، جعفر. (1401). "وضعیت استقرار نظام کنترل های داخلی در بانک های ایران". مطالعات تجربی حسابداری مالی، 19(74)، 41-83.
11.    مزجات، علیرضا، وطن پرست، محمدرضا، مشکی میاوقی، مهدی، آزادی، کیهان. (1399). "ارائه الگوی سیستم کنترل داخلی بعنوان مکانیزمی برای ارتقا کنترل کیفیت خدمات نظام بانکی". دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 9(36)، 215-228.
12.    مشتری دوست، تورج، اسناد، فاطمه. (1399). "جایگاه حسابرسی داخلی و نحوه عملکرد آن در نظام بانکی ایران". تحقیقات حسابداری و حسابرسی، انجمن حسابداری ایران، 12(45)، 187-200.
13.    هومن، حیدرعلی. (1393). شناخت روش علمی در علوم رفتاری. تهران، سمت.
14.    Arwinge, O. (2013). Internal Control: A Study of Concepts and Themes. New York: Springer.
15.    Basel Committee on Banking Supervision (BCBS) (1998). Framework for Internal Control Systems in Banking Organisation, Basle.
16.    Baugh, M., Ege, M.S., & Yust, C.G. (2021). Internal Control Quality and Bank Risk-Taking and Performance. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 40(2), 49–84.
17.    Bojadziev, G., & Bojadziev, M. (2007). Fuzzy logic for business, finance and management. Singapore, World Scientific Publishing.
18.    De Haas, M., & Algera, J. A. (2002). Demonstrating the effect on strategic dialogue: Participation in designing the management control system. Management Accounting Research, 13(1), 41–69.
19.    Hsu T.H., Yang, T.H. (2000), “Application of fuzzy analytic hierarchy process in the selection of advertising media”, Journal of Management and Systems, 7, 583-599.
20.    Kashyap, S., & Iveroth, E. (2021). Transparency and accountability influences of regulation on risk control: the case of a Swedish bank. Journal of Management and Governance, 25(2), 475–508.
21.    Koutoupis, A.G. & Malisiovas T. (2021). The effects of the internal control system on the risk, profitability, and compliance of the U.S. banking sector: A quantitative approach. International Journal of Finance and Economics, 26, 1-15.
22.    Wu, C., Fang, W. (2011). “Combining the Fuzzy Analytic Hierarchy Process and the Fuzzy Delphi Method for Developing Critical Competences of Electronic Commerce Professional Managers”. Quality & Quantity, 45(4), 751-768.
23.    Zhang, X., Li, F., & Ortiz, J. (2021). Internal risk governance and external capital regulation affecting bank risk-taking and performance: Evidence from P.R. China. International Review of Economics & Finance, 74(12), 276-292.