مطالعات حسابداری و حسابرسی

مطالعات حسابداری و حسابرسی

تبیین الگو تصمیم‌گیری شهودی حسابرسان با رویکرد تئوری داده‌بنیاد: مورد مطالعه سازمان حسابرسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
کتایون کاویانی 1
علی رضا معطوفی 2
منصور گرکز 2
علی خوزین 3
1 دانشجوی دکترا، گروه حسابداری، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
2 دانشیار، گروه حسابداری، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.
3 استادیار، گروه حسابداری، واحد علی‌آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی‌آباد کتول، ایران.
10.22034/iaas.2024.216982
چکیده
در فر‌آیند حسابرسی، تصمیمات متعدد و گوناگونی اتخاذ می‌شود و اثرات انباشته این تصمیمات به صورت اظهارنظر انعکاس می‌‌یابد. از طرفی، ورود مباحث روانشناسی بر بستر حرفه حسابداری و حسابرسی و توجه به نقش انسان در این بین، الگوهای تصمیم‌گیری گوناگونی ایجاد می‌نماید لذا، هدف این پژوهش تبیین الگوی تصمیم‌گیری شهودی حسابرسان با رویکرد تئوری داده‌بنیاد می‌باشد. به همین منظور در این پژوهش از 15 حسابرس شاغل در سازمان حسابرسی کشور که شرایط خبرگی را دارا بودند مصاحبه نیمه ساختاریافته گرفته شد و با بهره‌گیری از روش نمونه‌گیری هدفمند و روش کیفی مبتنی بر رویکرد تئوری داده‌بنیاد این پژوهش انجام پذیرفت. در این مسیر، 246 کد مفهومی، 32 مقوله فرعی و 10 مقوله اصلی و یک مدل بصری استخراج گردید. مولفه‌هایی چون شرایط شغلی، مولفه‌های سازمانی، دانسته‌های شغلی، ویژگی‌های شخصیتی، توانمندی‌ها، نگرش، خصوصیات فردی، رفاه نسبی، خط‌مشی و دستاورد شناسایی شد. نتایج این بررسی نشان داد، در تصمیم‌گیری شهودی حسابرسان عواملی چون شرایط شغلی، مولفه‌های سازمانی، دانسته‌های شغلی، ویژگی‌های شخصیتی و توانمندی به‌عنوان شرایط علّی موثر و مقوله‌ی مداخله‌گر رفاه نسبی، عامل تشدید تصمیم‌گیری شهودی حسابرسان و مقوله‌های نگرش و خصوصیات فردی، ایجادکننده شرایط زمینه‌ای تصمیم‌گیری شهودی حسابرسان است. راهبردهای تصمیم‌گیری شهودی حسابرسان، خط‌مشی است که از تشویق‌ها و سازمان منعطف ناشی می‌شود. دستاورد پیامد تصمیم‌گیری شهودی حسابرسان، ممکن است مثبت باشد و باعث افزایش مهارت حسابرسان در سرعت تصمیم‌گیری یا تطبیق بیشتر با تغییرات سریع و پیجیدگی‌های دنیای مدرن شود و یا اثرات منفی چون افزایش خودبرتربینی، کم شدن دقت و تک‌روی در کار را به‌همراه داشته باشد.
کلیدواژه‌ها
تصمیم‌گیری حسابرسان
تئوری داده‌بنیاد
تصمیم‌گیری شهودی
  1. استراوس، آنسلم؛ کوریبن، جولیت. (1998)، "اصول روش تحقیق کیفی، نظریه مبنایی –رویه‌ها و شیوه‌ها"، ترجمه محمدی، بیوک، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، 1390، چاپ سوم
  2. اسدی، مرتضی؛ نعمتی، محمد. (1393)، "قضاوت حرفه‌ای در حسابرسی". حسابدار رسمی، دوره 27 ، شماره 3، صص 33-43.
  3. استراوس، آنسلم؛ کوریبن، جولیت. (1998)، "اصول روش تحقیق کیفی، نظریه مبنایی –رویه‌ها و شیوه‌ها"، ترجمه محمدی، بیوک، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، 1390، چاپ سوم
  4. بازرگان هرندی، عباس. (1387)، "روش تحقیق آمیخته: رویکردی برتر برای مطالعات مدیریت"، فصلنامه دانش مدیریت، دوره 21 ، شماره 4،  صص 36-19.
  5. برزیده، فرخ؛  باباجانی، جعفر؛ عبدالهی، احمد. (1397)، "طراحی الگوی هویت در قضاوت  حسابرسی با رویکرد مبتنی بر نظریه داده بنیاد"، دانش حسابرسی، 18(71)، صص 36-5.
  6. بشیری‌منش، نارنین؛ نجانی موسوی، حمید. (1401)،"تاثیر ویژگی‌های شخصیتی حسابرسان بر درک مسئولیت اجتماعی و رضایت شغلی"، مطالعات حسابداری و حسابرسی، انجمن حسابداری ایران، دوره 11، شماره 44،  صص91-112.
  7. بشیر بنائم، یاسر(1390)،"جایگاه خلاقیت و شهود در تفکر راهبردی"، توسعه انسانی پلیس، شماره 38، صص 49-29.
  8. توکلی، غلامرضا؛ زمانی مزده، مهدی.(1400)، "بررسی تاثیر سبک های تفکر شهودی برخلاقیت"، فصلنامه پژوهش های علوم مدیریت، دوره 3  شماره 9 ، صص 167-154.
  9. جهانی کیا، امیرحسین؛ حضوری، محمدجواد؛ یداللهی، مهدی؛ آذر، عادل. (1397)، "تبیین مدل تصمیم‌گیری شهودی در فضای عدم قطعیت ناشی از نوآوری (مورد مطالعه: شرکت‌های دانش بنیان)"، فصلنامه مدیریت سازمان‌های دولتی، 7 (1): 72- 57
  10. حریری، نجلا. (1385)، "اصول و روش‌های پژوهش کیفی"، چاپ اول، تهران دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات.
  11. رابینز، استیفن پی.(1378)، "مبانی رفتار سازمانی"، ترجمه علی پارسائیان و سیدمحمد اعرابی ، دفتر پژوهش های فرهنگی، تهران.
  12. عباس‌زاده، محمد. (1391)، "تاملی بر اعتبار و پایایی در تحقیقات کیفی"، جامعه‌شناسی کاربردی، دوره 23 ، شماره 1، صص 34-19.
  13. فرهنگی، علی اکبر؛ کروبی، مهدی؛ صادق وزیری، فرهاد. (1394)، "نظریه داده بنیاد کلاسیک؛ شرح مراحل تولید نظریه مرکز ثقلی هویت برند تورسیم سلامت ایران"، مجله مدیریت بازرگانی، شماره 1.
  14. مسیح‌آبادی، ابوالقاسم؛ پوریوسف، اعظم.(1387)،"نقش تفاوت‌های فردی بر تصمیم‌گیری حسابداری و حسابرسی"، فصلنامه تحلیلی اطلاع‌رسانی پژوهشی سازمان حسابرسی، 4(43). تهران، صص 87-76.
  15. مشایخی، بیتا؛ مهرانی، کاوه؛ رحمانی، علی؛ مداحی، آزاده.(1392)، "تدوین مدل کیفیت حسابرسی"،  فصلنامه بورس اوراق بهادار، 6(23)، 103-137.
  16. هادی نیا, صالح؛ پاکمرام, عسگر؛ عبدی, رسول؛ جعفری، علی. (1401)، "طراحی الگوی فرایند تصمیم‌گیری خردمندانه در حسابرسی با رویکرد مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد". بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی, 29(4), -. doi: 22059/acctgrev.2022.90711.
  17. Abbaszadeh, M. (2012). “Validity and reliability in qualitative researches”. Journal of Applied Sociology, 23(1): 19-34. (In Persian)
  18. Agor, W. H. (1986), “The logic of intuitive decision making” A research based approach for top management. Westport, CT: Quorum.
  19. Bayazidi, Peyman; Marfou, Mohammad & Seddighi, Roohollah (2022). “Impact of Auditor Intelligence Quotient on Audit Quality”. Accounting and Auditing Review, 29(3), 425-446. (in Persian)
  20. Bol, J., Estep, C., Moers, F., & Peecher, M. (2015). “The role of tacit knowledge in audito expertise and human capital development (October 2015)”. Available at ssrn.com/abstract=2288866.
  21. Caust, L. (2009), “Thinking and learning on the emotional frontier”, International Journal of Learning, 16 (8), 69-79. Retrieved from EBSCOhost database.
  22. Chen, W., Saeed Khalifa, A., Morgan, K, L., Trotman, T. (2018), “The effect of brainstorming guidelines on individual Auditors‘identification of potential frauds”, Australian Journal of Management, 43(2), 225–240.
  23. K. (2008),” Grounded theory as an emergent method”, In Sharlene, N. H. & Patricia, L. (Eds.). Handbook of emergent methods. The Guilford Press: New York & London. pp: 155-170.
  24. Elbanna, S., & Naguib R. (2009), “How much does performance matter in strategic decision making?”, International Journal of Productivity and Performance Management, 58(5), 437-459. doi:10.1108/17410400910965715
  25. Elbanna S., Child J. & Dayan M. (2013), “A Model of Antecedents and consequences of intuition in strategic decision making” Long Range Planning 46, 149-176.
  26. Gigalova, V. (2017). “Intuition and Managerial decision-making”. Human Affairs. 27(3), 301-306. Doi:1515/humaff-2017-0025.
  27. Glaser, B. G. & Strauss, A. L. (1967), “The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research”, Chicago: Aldine Transaction.
  28. Harding, N., Trotman, K, T. (2017). “The Effect of Partner Communications of Fraud Likelihood and Skeptical Orientation on Auditors' Professional Skepticism”. Journal of Practice & Theory, 36(2), 111-131.
  29. Hodgkinson, G. P., Sadler-Smith, E., Burke, L. A., Claxton, G. and Sparrow, P. (2009) “Intuition in organizations: Some implications for strategic management”. Long Range Planning 42, 277–297.
  30. Hon-Tat, H. Ai-Chin, T. Hooi, PS. Rasli, A. “Situational Factors and Intuitive Decision Style among Academicians”. International Journal of Humanities and Social Science 2016; 1(7): 231-236.
  31. Klein, G. (2005). “Recognition- primed decisions”. In W. D. Rouse, Advances in man-machine systems research (Vol. 5, pp. 22–22). Greenwich, CT: JAI Press.
  32. Khatri, N. & Ng, H. A. (2000). “The role of intuition in strategic decision making”. Human Relations,53 (1),57 -8.
  33. Liebowitz, J., Chan, Y., Jenkin, T., Spicker, D., Paliszkiewicz, J., & Babiloni, F. (Eds.). (2019). “How well do executives trust their Intuition”. CRC Press.
  34. Liu, G. & Song Y. (2009). “The interplay of rationality and intuition in strategic decision making”. Master program, Linkopings university, Department of management & Engineering.
  35. Martin, R. (2010). “Design thinking: Achieving insights via the “knowledge funnel.” Strategy & Leadership”, 38(2), 37-41. doi:10.1108/10878571011029046.
  36. Matzler, K., Bailom, F. & Mooradian, T. A. (2007). “Intuitive Decision Making”. MIT Sloan Management Review, 99(1), 22-55.
  37. Misra, R. Srivastava, S. Kumar Banwet, D. (2019). “Are type B investors efficacious? Exploring role of personality in ambidextrous investment decision making”. (46). 27-34.
  38. Rausch, E. (2003). “Guidelines for management and leadership decision”. Management Decision, 41(10), 979-988. Retrieved, from ABI/INFORM Global database.
  39. Redekop, B. W. (2009). “Common sense in philosophical and scientific perspective”. Management Decision, 47(3), 399-412. doi:10.1108/00251740910946679.
  40. Rogers, P., Hattersley, M., & French, C. C. (2019). “Gender role orientation, thinking style preference and facets of adult paranormality: A mediation analysis. Consciousness and cognition”, 76, 102821.
  41. Sadler-Smith, E., Shefy, E. (2004). “The intuitive executive, understanding and applying “gut feel‟ in decision making”. Academy of Management Executive, 18, 76-91
  42. Sinclair, M., & Ashkanasy, N. (2005). “Intuition: Myth or a Decision-making tool? Management Learning”, 36, 353-370. doi:10.1177/1350507605055351.
  43. Sinclair, M., Ashkanasy, N., & Chattopadhyay, P. (2010). “Affective antecedents of intuitive decision making”. Journal of Management and Organization, 16(3), 382-398. doi: 2125426501.
  44. Schubert, A. L., Ferreira, M. B., Mata, A., & Riemenschneider, B. (2021). “A diffusion model analysis of belief bias: Different cognitive mechanisms explain how cognitive abilities and thinking styles contribute to conflict resolution in reasoning”. Cognition, 211, 104629.
  45. Strauss, A. & Corbin, J. (1998). “Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory”, 2nd ed. Sage Publications, Thousand Oaks, CA, USA.
  46. Simon, H. A. (1983). “Reason in human affairs”. Stanford, CA: Stanford University Press.
  47. Tomasino, D. E. (2011). “The heart of intuition: tools for cultivating intuitive intelligence”. In M. Sinclair (Ed.), Handbook of intuition research (pp. 247-260). Cheltenham: Edward
  48. Valiyan, H., Abdoli, M., & Koushki Jahromi, A. (2019). “Conceptualizing Wise Auditor Decision Making based on Grounded Theory Approach”. Journal of Accounting and Auditing Review, 26(2), 301-326. (in Persian)
  49. Vasconcelos, A. F. (2009). “Intuition, prayer, and managerial decision-making processes: A religion-based framework”. Management Decision, 47(6), 930-949. doi:10.1108/00251740910966668
  50. West DC, Acar OA, Caruana A. (2020). “Choosing among alternative new product development projects: The role of heuristics”. Psychology & Marketing, 1–14. https://doi.org/10.1002/mar.21397.

 

مطالعات حسابداری و حسابرسی
دوره 13، شماره 52
زمستان 1403
صفحه 47-66