مطالعات حسابداری و حسابرسی

مطالعات حسابداری و حسابرسی

تأثیر گذر نرخ ارز بر عملکرد فروش، سودآوری و بازدهی با تأکید بر اثرات نامتقارن شوک های ارزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حسابداری‌، موسسه آموزش عالی انرژی (غیر انتفاعی و غیر دولتی)‌، ساوه، ایران.
2 گروه مدیریت مالی، واحد اسفراین، دانشگاه آزاد اسلامی، اسفراین، ایران
3 گروه حسابداری، واحد شهر قدس دانشگاه آزاد اسلامی، شهر قدس، ایران
4 کارشناسی ارشد حسابداری، دانشگاه تربیت مدرس ، تهران، ایران
10.22034/iaas.2026.251764
چکیده
شوکهای نرخ ارز به ویژه در شرایط کنونی که اقتصاد ایران درصدد شناخت و رفع عوامل تورم زا است، بسیار حائز اهمیت است. در واقع، گذر نرخ ارز در اقتصاد ایران یکی از مهمترین عواملی است که فروش، سودآوری و بازدهی شرکتها را متأثر میکند. بهدلیل اهمیت این مساله، در این مطالعه گذر نرخ ارز بر عملکرد فروش، سودآوری و بازدهی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراقبهادار ایران با تأکید بر اثرات نامتقارن شوکهای منفی و مثبت ارزی با استفاده از اطلاعات 262 شرکت طی دوره زمانی 1400-1386 با استفاده از روش GMM بررسی شد. برای تصریح شوکهای منفی و مثبت قیمتی ارز نیز از EGARCH طی دوره 1400-1357 استفاده شد.
نتایج EGARCH نشان داد که شوکهای مثبت و منفی در شکلگیری تلاطمهای ارزی سهم یکسانی ندارند. نتایج GMM نشان داد درجه عبور شوکهای منفی و مثبت نرخ ارز بر بازده سهام نامتقارن و ناقص است. اما درجهی عبور شوکهای منفی و مثبت ارز بر عملکرد فروش، بازده داراییها و نسبت سودآوری نامتقارن ولی شدید است. بهطوری که با افزایش شوکهای منفی و مثبت ارزی به میزان 1 درصد، بازدهی سهام بهترتیب 3441/0 و 2121/0 درصد کاهش، عملکرد فروش شرکت بهترتیب 4565/67 و 8757/8 درصد افزایش، بازده داراییهای شرکت بهترتیب 1215/180 و 1386/10 درصد افزایش، نسبت سود عملیاتی شرکت بهترتیب 1552/25 درصد کاهش و 6004/13 درصد افزایش پیدا میکند.
کلیدواژه‌ها

1.       ابوالحسنی هستیانی، اصغر، علمی‌مقدم، مصطفی، منصوری، نسرین، امینی میلانی، مینو. (1402). «بررسی تأثیر تحریم‌های مالی و تجاری بر نرخ ارز در ایران (رهیافت فازی)». فصلنامه اقتصاد مالی، 17(63)، 2843.
2.       آرغا، لیلا، محنت‌فر، یوسف، رادپور، میثم، کاکایی، حمید. (1400). «تأثیر سهولت دسترسی به منابع مالی بازارها بر گذر نرخ ارز در رژیم‌های قیمت‌گذاری واردات». پژوهش‌های اقتصاد صنعتی، 17(5)، 115.
3.       باغبان، علی، فلاح شمس، میرفیض، غلامی جمکرانی، رضا، کردلوئی، حمیدرضا. (1402). «سرایت‌پذیری ریسک سیستمی تلاطم بازده ارز واقعی و بازده ارز مجازی با رویکرد CCC». تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 15(58)، 103122.
4.       حسینی، سیدصفدر، شکوهی، مریم. (1394). «بررسی عوامل مؤثر بر تورم با تأکید بر نقش انتظارات گذشته‌نگر و آینده‌نگر». پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، 15(1)، 209228.
5.       حیدری، حسن، محمدزاده، یوسف، رفاح کهریز، آرش. (1397). «بررسی تأثیر نرخ ارز بر بازده سهام صنعت دارو در بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از رهیافت مارکف سوئیچینگ». مدیریت دارایی و تأمین مالی، 6(2)، اصفهان، 3563.
6.       دمیری، محمدهادی، سعیدی، پرویز، دیده‌خانی، حسین، عباسی، ابراهیم. (1399). «بررسی تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی بر نرخ ارز با رویکرد پویایی‌های سیستم». پژوهشنامه اقتصاد کلان، 15(29)، بابلسر، 349384.
7.       دمیری، محمدهادی، سعیدی، پرویز، دیده‌خانی، حسین، عباسی، ابراهیم. (1399). «مدل‌سازی نوسانات نرخ ارز با رویکرد پویایی‌های سیستم». مهندسی مالی و مدیریت اوراق بهادار، 11(43)، تهران، 220244.
8.       زمانیان‌فر، لیلا. (1399). توسعه مالی، رشد اقتصادی و کیفیت گزارشگری مالی: آزمون نظریه اقتصاد اطلاعات. رساله دکتری حسابداری، تهران، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.
9.       صراف، فاطمه، بشارت‌پور، فاطمه، علی‌اکبری، محمدامین، پرتوی، رویا. (1401). «تأثیر بازده سهام و عملکرد مالی بر رابطه بین حاکمیت شرکتی و ارزش شرکت». مطالعات حسابداری و حسابرسی، 11(43)، 2136.
10.   عباسی‌نژاد، حسین، محمدی، شاپور، ابراهیمی، سجاد. (1396). «پویایی‌های رابطه متغیرهای کلان و شاخص بازار سهام». نشریه مدیریت دارایی و تأمین مالی، 5(1)، اصفهان، 6182.
11.   کمالی دهکردی، پروانه. (1399). «تحلیل اثر شوک ارزی، تحریم‌های اقتصادی و قیمت نفت بر بازار مسکن (با به‌کارگیری الگوی خودرگرسیون برداری ساختاری)». نظریه‌های کاربردی اقتصاد، 7(4)، 130.
12.   محرابیان، آزاده، چگنی، ایلناز. (1393). «اثر نرخ ارز و نوسانات آن بر شاخص قیمت سهام در ایران». اقتصاد کاربردی، 4(13)، تهران، 6578.
13.   محمدی، تیمور، طالبلو، رضا. (1389). «پویایی‌های تورم و رابطه تورم و عدم اطمینان اسمی با استفاده از الگوی ARFIMA-GARCH». پژوهشنامه اقتصادی، 10(36)، 137170.
14.   محمدی، تیمور، شاکری، عباس، تقوی، مهدی، سامانی‌پور، حسن. (1399). «سطح آستانه نرخ ارز اثرگذار بر ثبات مالی بانک‌های ایران». راهبرد مدیریت مالی، 8(31)، تهران، 122.
15.   محقق‌نیا، محمدجواد، ضیاچی، علی‌اصغر، سرگلزائی، مصطفی، خاشعی، وحید. (1401). «ارزیابی اثر نوسانات ارزی بر عملکرد شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران و سنجش وقفه‌های زمانی آن». اقتصاد مالی، 16(59)، 127154.
16.   مهرگان، نادر، حقانی، محمود، سلمانی، یونس. (1391). «تأثیر نامتقارن شوک‌های قیمتی نفت بر رشد اقتصادی کشورهای OECD و OPEC با تأکید بر محیط شکل‌گیری شوک‌ها و تغییرات رژیمی». مدل‌سازی اقتصادی، 6(4)، پیاپی 20، 120.
17.   وکیلی‌فر، حمیدرضا، علی‌فری، ملیحه. (1394). «تأثیر نوسانات نرخ ارز بر بازدهی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران». اقتصاد مالی، 9(30)، تهران، 8398.
18.   Aisen, A., Manguinhane, E., Simione, F. F. (2021). “An Empirical Assessment of the Exchange Rate Pass-Through in Mozambique.” IMF Working Papers.
19.   Arestis, P., Demetriades, P., Luintel, K. B. (2001). “Financial Development and Economic Growth: The Role of the Stock Market.” Journal of Money, Credit and Banking, 33(1), 16–41.
20.   Bahmani-Oskooee, M., Saha, S. (2016). “Do Exchange Rate Changes Have Symmetric or Asymmetric Effects on Stock Prices?” Global Finance Journal, 31, 57–72.
21.   Broadstock, D. C., Filis, G. (2014). “Oil Price Shocks and Stock Market Returns: New Evidence from the United States and China.” Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 33, 417–433.
22.   Branson, W. H. (1983). “Macroeconomic Determinants of Real Exchange Risk.” In R. J. Herring (Ed.), Managing Foreign Exchange Risk. Cambridge, Cambridge University Press.
23.   Calvo, G., Reinhart, C. M. (2002). “Fear of Floating.” The Quarterly Journal of Economics, 117(2), 379–408.
24.   Caporale, G. M., Howells, P. G., Soliman, A. M. (2004). “Stock Market Development and Economic Growth: A Causal Linkage.” Journal of Economic Development, 29, 33–50.
25.   Chen, C. D., Cheng, C. M., Demirer, R. (2017). “Oil and Stock Market Momentum.” Energy Economics, 68, 151–159.
26.   Chou, K. W. (2019). “Re-Examining the Time-Varying Nature and Determinants of Exchange Rate Pass-Through into Import Prices.” The North American Journal of Economics and Finance, 49, 331–351.
27.   Chroufa, M., Chtourou. (2023). “Asymmetric Relationship Between Exchange Rate and Inflation in Tunisia: Fresh Evidence from Multiple-Threshold NARDL Model and Granger Quantile Causality.” SN Business & Economics, 3(7), 1–21.
28.   Claessens, S., Forbes. (2004). International Financial Contagion: The Theory, Evidence and Policy Implications. Presented at The IMF’s Role in Emerging Market Economies: Reassessing the Adequacy of Its Resources Conference, Amsterdam, 18–19 November.
29.   Dornbusch, R., Fischer, S. (1980). “Exchange Rates and the Current Account.” The American Economic Review, 70, 960–971.
30.   Dornbusch, R., Park, Y., Claessens, S. (2000). “Contagion: Understanding How It Spreads.” The World Bank Research Observer, 15, 177–197.
31.   Fama, E. F., French, K. R. (1992). “The Cross-Section of Expected Stock Returns.” The Journal of Finance, 47(2), 427–465.
32.   Gavin, M. A. (1986). “The Stock Market and Exchange Rate Dynamics.” Journal of International Money and Finance, 8, 181–200.
33.   Gil-Alana, L., Yaya, O. S. (2014). “The Relationship Between Oil Prices and the Nigerian Stock Market: An Analysis Based on Fractional Integration and Cointegration.” Energy Economics, 46, 328–333.
34.   Halafi, H., Saeedi, S. N. (2012). “Investigation of Uncertainty Reciprocal Reactions in Exchange Rate and Stock Price Index of Tehran Stock Exchange.” Quantity Economics, 9(1), Ahvaz, 37–53.
35.   Hung, T., Linh, T., Xuan, V. (2022). “Exchange Rate Volatility Connectedness During the COVID-19 Outbreak: DECO-GARCH and Transfer Entropy Approaches.” Journal of International Financial Markets, 81, 130–152.
36.   Kassi, D. F., Sun, G., Ding, N., Rathnayake, D. N., Assamoi, G. R. (2019). “Asymmetry in Exchange Rate Pass-Through to Consumer Prices: Evidence from Emerging and Developing Asian Countries.” Economic Analysis and Policy, 62, 357–372.
37.   Kyun Jo, S., Kim, M., Lim, K., Kim, S. Y. (2018). “Correlation Analysis of the Korean Stock Market: Revisited to Consider the Influence of Foreign Exchange Rate.” Physica A: Statistical Mechanics and Its Applications, 491, 852–868.
38.   Lin, P. C., Wu, C. S. (2012). “Exchange Rate Pass-Through in Deflation: The Case of Taiwan.” International Review of Economics & Finance, 22(1), 101–111.
39.   Markowitz, H. (1952). “Portfolio Selection.” The Journal of Finance, 7, 77–91.
40.   Mensi, W., Hammoudeh, S., Nguyen, D. K., Yoon, S. M. (2014). “Dynamic Spillovers Among Major Energy and Cereal Commodity Prices.” Energy Economics, 43, 225–243.
41.   Noferesty, M., Yazdany, M., Mohebbinia, F. (2020). “Evaluating the Exchange Rate Pass-Through in Production Chains in Iranian Economy: Application of Input-Output Analysis.” JEMR, 11(42), Tehran, 7–49.
42.   Sharma, N. (2015). “Causal Relation Between Stock Return and Exchange Rate: Evidence from India.” Global Journal of Management and Business Research, 15(11), 27–32.
43.   Shu, Y., Broadstock, D. C., Xu, B. (2013). “The Heterogeneous Impact of Macroeconomic Information on Firms’ Earnings Forecasts.” The British Accounting Review, 45(4), 311–325.
44.   Singhal, S., Choudhary, S., Biswal, P. C. (2019). “Return and Volatility Linkages Among International Crude Oil Price, Gold Price, Exchange Rate and Stock Markets: Evidence from Mexico.” Resources Policy, 60, 255–261.
45.   Tuncer, G. C., Alovsat, M. (2000). “Stock Markets and Economic Growth: A Causality Test.” Doğuş University Journal, 1(2), 124–131.
46.   Wong, D., Li, K.-W. (2010). “Comparing the Performance of Relative Stock Return Differential and Real Exchange Rate in Two Financial Crises.” Applied Financial Economics, 20(1), 137–150.
47.   Zamanianfar, L., Seraj, S., Arab Yarmohamadi, M., Pakniyat, Y. (2026). “The Effect of Oil Price, Oil Price Shocks and Oil Sales Shocks on Earnings Management in Downstream Oil Industries Exchange Companies.” International Journal of Finance and Managerial Accounting, 11(43), 81–97.
48.   Zolfaghari, M., Sahabi, B. (2021). “The Impact of Oil Price and Exchange Rate on Momentum Strategy Profits in Stock Market: Evidence from Oil-Rich Developing Countries.” Review of Managerial Science, 15(7), 1981–2023.
49.   Zhu, X. (2023). “Exchange Rate, Investor Sentiment, and Fluctuation of China A-Share Market.” Proceedings of the International Conference on Financial Innovation, FinTech and Information Technology, 28, 134–181.